KALENDARIUM FILMOTEKI

KALENDARIUM FILMOTEKI

Kalendarium Filmoteki Narodowej (1947 - 2017)

1947
Jeszcze przed otwarciem w 1948 roku Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej w Łodzi Jerzy Toeplitz zaczyna gromadzić kopie filmowe. Zanim powstanie w Polsce instytucja filmoteki, zbiór ten zostaje zarejestrowany w Międzynarodowej Federacji Archiwów Filmowych (FIAF), a jego twórca przez następne ćwierć wieku będzie przewodniczącym Federacji.                                                                                                                         

1955
29 kwietnia Prezydium Rządu podejmuje uchwałę nr 330/55 o utworzeniu w Warszawie Archiwum Filmowego. Organem założycielskim zostaje Prezes Urzędu Kinematografii.
W czerwcu instytucja rozpoczyna działalność przy ulicy Puławskiej 61. W skład zespołu kierowanego przez Jerzego Toeplitza wchodzi trzech pracowników: Władysław Banaszkiewicz, Leon Birn i Bolesław Michałek.

We wrześniu Archiwum Filmowe organizuje doroczny kongres FIAF w Warszawie. Gośćmi są wybitni archiwiści i szefowie filmotek, m.in. Ernest Lindgren z Anglii, Henri Langlois z Francji, Jacques Ledoux z Belgii.

Aktywność najbliższego dziesięciolecia koncentruje się na poszukiwaniu polskich filmów okresu międzywojennego rozproszonych w Europie i Ameryce, a także ocalonych w okupowanej Polsce. Na rozbudowę kolekcji składają się również europejskie archiwa członkowskie Federacji, przekazując do Polski klasyczne dzieła swych kinematografii.

1956
Początek działalności późniejszego kina Iluzjon. Cotygodniowe projekcje odbywają się w kinie Kultura.

W marcu Archiwum Filmowe zaczyna przejmować zbiory filmowe z Łodzi.

1959
Powstaje kino Iluzjon z regularnymi projekcjami.

Archiwum zakupuje w Stanach Zjednoczonych zbiór ponad 70 kopii (kopie i kontrnegatywy) przedwojennych polskich filmów.  

1961
Zarządzeniem Ministra Kultury i Sztuki Tadeusza Galińskiego Archiwum Filmowe zmienia nazwę na Centralne Archiwum Filmowe.

1962
Archiwum zakupuje w Stanach Zjednoczonych zbiór 30 kopii (kopie i kontrnegatywy) przedwojennych polskich filmów.  

1964
W sali konferencyjnej Pod Kopułą ówczesnej Komisji Planowania, po latach tułaczki po różnych warszawskich salach, wznawia działalność kino Iluzjon – Muzeum Sztuki Filmowej. Będzie działało pod tym adresem do roku 1972.

1965
Centralne Archiwum Filmowe może się pochwalić zgromadzoną kolekcją 217 polskich filmów przedwojennych, w tym około 100 filmów fabularnych w różnym stanie kompletności. Pozostałe to filmy dokumentalne i kroniki Polskiej Agencji Telegraficznej (PAT). Najlepsze materiały dostarczają polonijni dystrybutorzy z USA i Kanady – Waismann i Starczewski.

1966
Ukazuje się pierwszy tom „Historii filmu polskiego” przygotowany przez pracowników Archiwum – Władysława Banaszkiewicza i Witolda Witczaka.

1967
Z radzieckiego Gosfilmofondu zostaje sprowadzonych 25 przedwojennych filmów polskich.

1970
1 czerwca Centralne Archiwum Filmowe zmienia nazwę na Filmoteka Polska. Instytucja powiększa się, ale nadal gnieździ się w kilku pokojach oficyny przy ulicy Puławskiej 61.

1971
Powstaje zwiastun Filmoteki Polskiej, który od tej pory jest dołączany do kopii eksploatacyjnych ze zbioru archiwum. To znany do dziś zwiastun z rozwijającą się rolką blanku na czerwonym tle i z muzyką w wykonaniu duetu pianistów „Marek i Wacek”.

1972
Filmoteka zakupuje w Stanach Zjednoczonych zbiór ponad 100 kopii (kopie i kontrnegatywy) przedwojennych polskich zwiastunów filmowych.
 
1976
FIAF ogłasza światowy „alert nitro”, rekomendując archiwom członkowskim systematyczne zabezpieczanie starych, łatwopalnych taśm nitro na niepalnym podłożu aceto. Przez kolejne dziesięć lat Filmoteka przenosi na bezpieczne podłoże miliony metrów materiałów archiwalnych, nie tylko polskich.

1980
Jubileusz 25-lecia Filmoteki uświetnia międzynarodowa wystawa „Polacy w dziejach kinematografii 1895–1936” eksponowana w Pałacu Kultury i Nauki.

Stan odzyskania polskich fabularnych filmów przedwojennych wynosi 151 tytułów (22 filmy nieme, 129 dźwiękowych) na 373 tytuły wyprodukowane do 1939 roku (232 filmy nieme i 141 dźwiękowych).

1981
Ukazuje się pierwszy numer kwartalnika filmowego Filmoteki „Iluzjon”.

1984
Kino Iluzjon przenosi się z kina Polonia do kina Śląsk przy ulicy Żurawiej, gdzie będzie funkcjonowało 12 lat.

Miesięcznik „Kino” przyznaje Filmotece Polskiej swoją doroczną nagrodę.

1987
25 czerwca Filmoteka otrzymuje status „Narodowej” i zostaje wpisana do rejestru narodowych instytucji kultury.

1988
W kinie Iluzjon odbywa się retrospektywa filmów Lindsay’a Andersona z udziałem reżysera oraz przegląd kinematografii brytyjskiej lat 1945–1965.

1990
Retrospektywa filmów Kena Russella z udziałem reżysera.

1992
Prezentacja filmów brytyjskiej grupy Monty Python z udziałem Terry’ego Jonesa.

1993
Międzynarodowy przegląd „Shalom” prezentujący filmy o tematyce żydowskiej.

1994
Umowa najmu budynku kina Śląsk, w którym prowadzi działalność kino Iluzjon, zostaje wypowiedziana. Ulicami Warszawy przechodzi kilkusetosobowa demonstracja studentów Uniwersytetu Warszawskiego żądających zmiany decyzji. Do ówczesnego premiera zgłaszane są w tej sprawie interpelacje i zapytania poselskie. Zebrano kilkanaście tysięcy podpisów przeciwko decyzji Ministerstwa Budownictwa – właściciela budynku. Zainteresowanie mediów losem kina Filmoteki jest ogromne.

1995
Retrospektywa filmów Wernera Herzoga z udziałem reżysera.

Filmoteka wydaje reprint pierwszych na świecie traktatów o filmie: „Nowe źródło historii” i „Ożywiona fotografia: czym jest, czym być powinna” Bolesława Matuszewskiego (publikacje w języku polskim i francuskim oraz w angielskim).

1996
Zespół pracowników Filmoteki przygotowuje „Leksykon polskich filmów fabularnych”, który ukazuje się nakładem Wydawnictwa Wiedza i Życie.

W kinie Iluzjon odbywa się przegląd filmów szwedzkich z udziałem Jana Troella i Vilgota Sjömana.

Filmoteka otrzymuje prawo do otrzymywania egzemplarza obowiązkowego w postaci jednej kopii wyprodukowanego filmu polskiego.

Mimo burzy medialnej, wsparcia widzów i środowiska, filmem „Ostatni seans filmowy” Petera Bogdanovicha zostaje zakończona działalność kina Iluzjon w sali kina Śląsk.

1997
Kino Iluzjon rozpoczyna projekcje w kinie Stolica przy ulicy Narbutta 50a.

Retrospektywny przegląd filmów Urlike Ottinger z udziałem reżyserki. Wydany zostaje obszerny katalog poświęcony jej twórczości.

1998
Decyzją Naczelnego Sądu Administracyjnego Filmoteka traci magazyn taśmy filmowej w Wilanowie. Skutkiem tej decyzji jest pośpieszna ewakuacja 2000 kopii filmowych.

Kino Iluzjon zostaje wyróżnione w plebiscycie „Gazety Wyborczej” jako magiczne miejsce Warszawy.

1999
Wielki przegląd kina niemieckiego z lat 1949–1999. W ciągu trzech miesięcy w kinie Iluzjon zaprezentowano 50 tytułów.

2000
1 czerwca zostaje powołany Oddział Łódzki Filmoteki Narodowej (Archiwum Łąkowa). Jego zadaniem staje się ochrona materiałów negatywowych do polskich filmów.

Filmoteka przejmuje archiwa produkcyjne wytwórni filmowych w Łodzi i we Wrocławiu.

W grudniu na Kongresie Kultury Polskiej Filmoteka zostaje uznana za instytucję najbardziej zagrożoną utratą zbiorów filmowych ze względu na fatalną infrastrukturę techniczną do ich przechowywania.

2001
Kino Iluzjon otrzymuje od Rady Warszawy medal „Zasłużony dla Warszawy”.

2002
W ramach tworzenia Ustawy o kinematografii pojawiają się projekty założenia Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej, obejmującego w swej strukturze również Filmotekę Narodową.

Filmoteka Narodowa przejmuje prawa majątkowe do filmów zrealizowanych przez likwidowane studia filmowe: Zodiak, Dom i Profil oraz Studio Małych Form Filmowych „Se-Ma-For”.

2003
W kwietniu w kinie Iluzjon startuje Święto Niemego Kina – impreza prezentująca nieme filmy ilustrowane muzyką wykonywaną na żywo. To najważniejsza coroczna impreza filmowa Filmoteki.

Filmoteka przejmuje prawa majątkowe do filmów zrealizowanych przez Studio Filmów Animowanych w Krakowie.

2004
Filmoteka rozpoczyna pierwsze prace nad cyfrową restauracją polskich filmów przedwojennych. Zaczyna od krótkich filmów dokumentalnych – m.in. „Warszawskiej niedzieli”.

Filmoteka Narodowa przejmuje prawa majątkowe do filmów zrealizowanych w Krakowskim Studio Filmów Animowanych.

2005
Jubileusz 50-lecia powstania Filmoteki Narodowej. Oprócz serii pokazów archiwalnych, specjalnej edycji Święta Niemego Kina, w Filharmonii Narodowej odbywa się uroczysty koncert z udziałem Adama Makowicza i Leszka Możdżera towarzyszący projekcji odnowionych cyfrowo filmów dokumentalnych o Warszawie lat 30.  

Z okazji 50-lecia Filmoteki ukazuje się płyta DVD z „Mocnym człowiekiem” (1929) Henryka Szaro. Był to pierwszy przedwojenny i przez wiele lat jedyny polski film niemy dostępny na DVD.          
                                                                                                                                                                                                                                                                   
Filmoteka Narodowa przejmuje udziały do filmów współprodukowanych przez Agencję Produkcji Filmowej.
                     
2006
Filmoteka Narodowa zawiera umowę z Wytwórnią Filmów Dokumentalnych i Fabularnych, przejmując pod swój zarząd całe archiwum produkcyjne Wytwórni, które w roku 2008 stanie się podstawą utworzenia „Archiwum Chełmska”, specjalizującego się w materiałach i filmach dokumentalnych.

2007
Retrospektywa „Pola Negri – szkic do portretu”. W kinie Iluzjonie odbywa się 17 pokazów, również z muzyką na żywo. Przeglądowi towarzyszy wielka wystawa przygotowana przez Muzeum Kinematografii we współpracy z Filmoteką Narodową.

We wrześniu w kinie Iluzjon odbywa się przegląd filmów Karena Szachnazarowa – ówczesnego dyrektora generalnego Mosfilmu – z jego udziałem. Wszystkie kopie filmów specjalnie sprowadzone  na przegląd z Moskwy opatrzono polskimi napisami, a po zakończeniu przeglądu przekazano Filmotece do zbiorów.

2008
Rozpoczyna się cyfrowa rewolucja w Filmotece Narodowej. Struktura archiwum zostaje zmieniona i znacznie rozbudowana.

Kino Iluzjon inauguruje przegląd polskiego kina ery niemej w setną rocznicę jego narodzin. Publiczność, prócz znanych tytułów, ma szansę zobaczyć po raz pierwszy filmy zachowane jedynie we fragmentach, a także zestaw najstarszych dokumentów – wszystkie pokazy odbywają się z muzyką na żywo.

Dwuczęściowy katalog „Kino polskie okresu Wielkiego Niemowy”, towarzyszący  przeglądowi i obszernej wystawie, otrzymuje nominację do Nagród PISF-u.

Dystrybucyjna spółka „Maxfilm”, właściciel kina Stolica, w którym prowadzi działalność kino Iluzjon, po wpisaniu budynku na listę obiektów zabytkowych proponuje Filmotece jego zakup.

2009
Kino Iluzjon zostaje nagrodzone podwójną (przyznawaną przez publiczność i przez dziennikarzy) Wdechą – kulturalną nagrodą „Gazety Co Jest Grane” w kategorii Miejsce Roku 2008.

Startuje strona internetowa „FOTOTEKA – wirtualny album historii filmu polskiego”, www.fototeka.fn.org.pl. Strona prezentuje oraz udostępnia zdigitalizowane zasoby fotograficzne ze zbiorów Filmoteki Narodowej.

Filmoteka pozyskuje środki finansowe z Unii Europejskiej na cyfrową restaurację oryginalnych kopii nitro przedwojennych polskich filmów fabularnych. Projekt „Nitrofilm – Konserwacja i digitalizacja przedwojennych filmów fabularnych w Filmotece Narodowej” obejmuje wyposażenie technologiczne, programowe i powstanie zespołu specjalistów od cyfrowej restauracji obrazów ruchomych.

Dzięki wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego kino Stolica zostaje zakupione od spółki „Maxfilm” z przeznaczeniem na kapitalny remont i zmianę wewnętrznej infrastruktury na kino dwusalowe.

Jesienią Filmoteka organizuje międzynarodową sesję archiwistyczną „Wspólne dziedzictwo – polonica w archiwach światowych”. Wykłady na temat unikalnych materiałów filmowych polskich realizatorów sprzed 1945 roku lub materiałów tematycznie związane z Polską prezentują przedstawiciele archiwów niemieckich, brytyjskich, francuskiego, rosyjskiego, izraelskiego.

W kinie Iluzjon odbywa się retrospektywa filmów Volkera Schlöndorffa z udziałem reżysera.

W ramach Festiwalu Era Nowe Horyzonty pokazem „Mogiły Nieznanego Żołnierza” (1928) Ryszarda Ordyńskiego na wrocławskim Rynku, z muzyką na żywo w wykonaniu Orkiestry Kameralnej LEGATO pod batutą kompozytora Rafała Rozmusa, zostaje zainaugurowana tradycja festiwalowych prezentacji odrestaurowanych filmów niemej ery polskiej kinematografii.

2010
Dzięki środkom finansowym Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego rusza projekt „Repozytorium Cyfrowe”. Powstaje techniczna infrastruktura cyfrowego archiwum do przechowywania plików zeskanowanych w rozdzielczości 4K i poddanych cyfrowej restauracji obrazu i dźwięku, a także wzorzec techniczny i procedury wytwarzania dla cyfrowej kopii wieczystej i wzorcowej, opracowanie wzorca metadanych konserwatorskich dla zasobów audiowizualnych Filmoteki Narodowej. Pierwszym etapem projektu jest zabezpieczenie 16 polskich filmów fabularnych.
Rozpoczynają się prace nad stworzeniem Repozytorium Cyfrowego Filmoteki Narodowej (oprogramowanie klasy MAM) oraz Centralnego Katalogu Filmoteki Narodowej.

W ramach Roku Chopinowskiego Filmoteka przygotowuje trzypłytowe wydawnictwo na DVD i Blu-ray pt. „Chopin. Filmowe motywy”.

Powstaje projekt „Mania” – cyfrowa restauracja niemieckiego filmu Illesa Eugena z 1918 roku z Polą Negri w roli głównej. Film będzie prezentowany w stolicach europejskich z muzyką na żywo w wykonaniu orkiestry kompozytora Jerzego Maksymiuka.

Nominacja Fototeki do Nagród PISF w kategorii „Portal internetowy”.

Z okazji 55-lecia Filmoteki Narodowej Fototeka prezentuje wirtualną wystawę zbiorów okołofilmowych.

2011
Filmoteka jako pierwsza w Europie obok brytyjskiego BFI wdraża normy europejskie dotyczące struktur metadanych CEN TC 372: EN 15744 – EN 15907.

W projekcie Repozytorium Cyfrowe kończą się rozpoczęte w 2010 roku prace nad restauracją cyfrową filmu „Lotna” (1959) Andrzeja Wajdy. Prace odbywały się pod nadzorem reżysera.

Ponowna nominacja Fototeki do Nagród PISF w kategorii „Portal internetowy”.

We wrześniu odbywa się pokaz odrestaurowanej cyfrowo „Mani” w Filharmonii Narodowej. Film rozpoczyna europejskie tournée – Paryż, Madryt, Londyn, Kijów, Berlin.

Projekt „Nitrofilm – Konserwacja i digitalizacja przedwojennych filmów fabularnych w Filmotece Narodowej” otrzymuje nagrodę specjalną za najbardziej kompleksowe działania promocyjne w konkursie organizowanym przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego na najciekawsze przedsięwzięcia informacyjno-promocyjne beneficjentów Programu Infrastruktura i Środowisko.

2012
Po dwóch latach prac przygotowawczych 21 marca 2012 roku startuje strona internetowa „Repozytorium Cyfrowe Filmoteki Narodowej”, www.repozytorium.fn.org.pl. Strona prezentuje zdigitalizowane zbiory filmowe.

We wrześniu zostaje uruchomiona strona internetowa prezentująca zdigitalizowane zbiory ikonograficzne Filmoteki Narodowej: „GAPLA – galeria plakatu filmowego”, www.gapla.fn.org.pl.

Nagroda PISF dla Fototeki w kategorii „Portal internetowy”

9 listopada otwarcie nowoczesnego cyfrowo-analogowego kina Iluzjon uświetnia projekcja odrestaurowanego „Pana Tadeusza” Ryszarda Ordyńskiego z 1928 roku, ilustrowanego wykonywaną na żywo muzyką Tadeusza Woźniaka. Projekcja transmitowana jest satelitarnie do Wilna.

Zakończenie w projekcie Repozytorium Cyfrowe rozpoczętych w 2011 roku prac nad restauracją cyfrową 39 filmów animowanych wyprodukowanych przez Studio Filmów Animowanych w Krakowie.


2013
Filmoteka przejmuje archiwum produkcyjne zlikwidowanej Wytwórni Filmowej Czołówka.

Rozpoczynają się prace nad migracją i centralizacją danych o całej kolekcji oraz budową Repozytorium Cyfrowego i Centralnego Katalogu Filmoteki Narodowej.

Zakończenie w projekcie Repozytorium Cyfrowe rozpoczętych w 2012 roku prac nad digitalizacją 175 filmów dokumentalnych z okresu przedwojennego.

Filmoteka współorganizuje z Zachętą – Narodową Galerią Sztuki wielką wystawę poświęconą Julianowi Józefowi Antoniszczakowi (Antoniszowi), którego filmy tworzone bezpośrednio na taśmie zdigitalizowano i poddano restauracji cyfrowej w Filmotece.

Nominacja dla Gapli do Nagród PISF w kategorii „Portal internetowy”.

Od lipca 2013 roku Filmoteka Narodowa zostaje partnerem projektu FORWARD (Rejestr Audiowizualnych Dzieł Osieroconych Krajów Unii Europejskiej), którego celem jest stworzenie zautomatyzowanego systemu określania statusu praw różnych typów dzieł audiowizualnych, w tym dzieł osieroconych. FORWARD bierze pod uwagę systemy prawne poszczególnych państw wywodzące się z przyjętej Dyrektywy dotyczącej Dzieł Osieroconych 2012/28/EU.


2014
Zakończenie w projekcie Repozytorium Cyfrowe rozpoczętych w 2012 roku prac nad najważniejszym i największym jak do tej pory projektem restauratorskim. Zdigitalizowany w latach poprzednich film „Potop” część 1 i 2 (1974) Jerzego Hoffmana odrestaurowano oraz przygotowano nową wersję montażową „Potop Redivivus” (montaż: Marcin Kot Bastkowski, 2014). Prace odbywały się pod nadzorem reżysera Jerzego Hoffmana i operatora Jerzego Wójcika. Projekt został nominowany do Nagród PISF w kategorii „Rekonstrukcja cyfrowa dzieł polskiej kinematografii”. Premierowy pokaz „Potop Redivivus” otworzył 39. Festiwal Filmowy w Gdyni. Film został wprowadzony do kin oraz wydany na DVD i Blu-ray.

Repozytorium Cyfrowe nadzoruje prace rozpoczęte w 2013 roku nad restauracją cyfrową filmu „Pan Wołodyjowski” (1969) Jerzego Hoffmana, którą wykonano w Telewizji Polskiej.

W projekcie Repozytorium Cyfrowe kończy się także rozpoczęta w 2013 roku masowa digitalizacja kolekcji magnetycznych materiałów dźwiękowych do polskich filmów fabularnych z lat 1950–1970.

Nitroblog redagowany w ramach strony projektu www.nitrofilm.pl zostaje nominowany do Nagród PISF w kategorii „Portal internetowy lub blog filmowy”.

Na Festiwalu Filmowym w Gdyni zostaje zainaugurowana nowa sekcja „Skarby kina przedwojennego’, która prezentuje odrestaurowane przez Filmotekę filmy fabularne.

2015
Z okazji jubileuszu 60-lecia Filmoteka Narodowa zostaje odznaczona przez Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Małgorzatę Omilanowską Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.

Filmoteka wraz z Wydawnictwem BOSZ wydaje publikację „Potop Redivivus”.

Zakończenie w projekcie Repozytorium Cyfrowe rozpoczętych w 2014 roku prac nad digitalizacją 72 filmów krótkometrażowych z kolekcji Studia Małych Form Filmowych Se-Ma-For. Pięćdziesiąt spośród nich poddano restauracji cyfrowej.   

2016
Filmoteka wraz z Wydawnictwem BOSZ wydaje książkę Marka Kosmy Cieślińskiego „Polska Kronika Filmowa. Podglądanie PRL-u”.

Po raz pierwszy przedwojenne filmy zostają zaprezentowane na Festiwalu Filmu i Sztuki Dwa Brzegi w Kazimierzu Dolnym i Janowcu nad Wisłą.

Polskie filmy nieme debiutują na festiwalu Le Giornate del Cinema Muto we włoskim Pordenone, największym na świecie festiwalu kina niemego.

W grudniu kończy się projekt FORWARD.

2017
1 lutego 2017 roku Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego (IPMS) w Londynie przekazuje Filmotece Narodowej wybrane pozycje filmowe ze swojego archiwum. Wszystkie przekazane filmy zostały wyprodukowane w latach 30. XX wieku. Na kolekcję składają się tytuły na taśmie filmowej nitro i aceto 35 mm oraz na taśmie aceto 16 mm.

1 czerwca 2017 rozpoczęła działalność Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny (FINA), nowa państwowa instytucja kultury, która powstała w wyniku połączenia Filmoteki Narodowej i Narodowego Instytutu Audiowizualnego. Do jej zadań należeć będzie między innymi gromadzenie, katalogowanie i restaurowanie dziedzictwa audiowizualnego, a także produkcja, rejestracja i upowszechnianie polskiej kultury audiowizualnej. Więcej informacji >>>




Dyrektorzy Filmoteki Narodowej:

Władysław Banaszkiewicz (1955 – 1968)

Kazimierz Michalewicz (1969 – 1973)

Henryk Mocek (1973)

Pastuszko Jan (1973 – 1976)

Roman Witek (1976 – 1986)

Waldemar Piątek (1986 – 2007)

Janusz Rau (2007 – 2008)

Tadeusz Kowalski (2008 – 2015)

Anna Sienkiewicz-Rogowska (2015 – 2017)

Dariusz Wieromiejczyk (1 lipca 2017 – obecnie)

oprac. Jan Słodowski