Przejdź do treści
Strona główna Filmoteki Narodowej
A K T U A L N O Ś C I

A K T U A L N O Ś C I

2019-06-14

Czerwień zalewa kadr. Kazimierz Urbański | wystawa

Wraz z Zachętą od 17 czerwca FINA serdecznie zaprasza na wystawę o jednej z kluczowych postaci w historii polskiego filmu animowanego.

Kazimierz Urbański

Eksperymentator w dziedzinie technik kinematograficznych i pionier edukacji filmowej, pomysłodawca i założyciel Pracowni Rysunku Filmowego krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych (1957–1972) — pierwszej tego typu placówki na świecie kształcącej w kierunku animacji w ramach wyższej uczelni artystycznej. Kazimierz Urbański to jedna z kluczowych postaci w historii polskiego filmu animowanego. Znajomość jego dorobku niesłusznie jednak ogranicza się do realizacji w zakresie animacji.

O wystawie

Wystawa prezentuje zarówno jego oryginalną twórczość filmową (obejmującą nie tylko filmy animowane, ale i dokumentalne), jej bliskie relacje z awangardową muzyką tego czasu (istotnym wątkiem jest współpraca z kompozytorami i dźwiękowcami ze Studia Eksperymentalnego Polskiego Radia), jak i różne aspekty ściśle z nią związanej działalności pedagogicznej. Jego biografia artystyczna usytuowana zostaje w kontekście polityki kulturalnej PRL-u. Możliwość realizacji własnych eksperymentów filmowych dawała mu współpraca z państwowymi wytwórniami filmów dokumentalnych, oświatowych czy animacji dla dzieci. Urbański działał więc na obszarach przynależących do peryferii rodzimej produkcji filmowej, w ramach — a jednocześnie „w poprzek” — państwowych instytucji.

Jego koncepcja filmu jako „kinoplastyki” — eksperymentu, dla którego polem poszukiwań i prawdziwą treścią (ukrytą pod fabułą) była „materia w ruchu” — całkowicie nie mieściła się w ówczesnych strategiach polskiej kinematografii. Z kolei w realiach krakowskiej ASP połowy lat 50. (gdzie film i fotografia nie były uważane za pełnoprawną dziedzinę sztuki) projekt stworzenia pionierskiej jednostki edukacyjnej, w której przedmiotem nauczania byłby plastyczny eksperyment filmowy, wydawał się zupełnie nierzeczywisty. Jednak dzięki determinacji Urbańskiego w 1957 udało się założyć, przy Wydziale Scenografii, Pracownię Rysunku Filmowego. Choć początkowo niepozorna, wpłynęła w poważnym stopniu w następnym dziesięcioleciu na polskie kino. Co więcej, w wyniku starań Urbańskiego udało się również doprowadzić do otwarcia w 1966 roku krakowskiej filii Studia Miniatur Filmowych w Warszawie (działającej przy PRF), mającej być — według jego założeń — pracownią-laboratorium i której nadał nieformalną nazwę „tygla laboratoryjnego”.

Artystyczny dorobek Urbańskiego sytuuje się na pograniczu filmu i sztuki. W Polsce lat 50. i 60. XX wieku te dwa obszary były od siebie właściwie odseparowane. To dlatego jego twórczość funkcjonowała na marginesie polskiego dyskursu filmowego, a jednocześnie zupełnie nie zaistniała w artystycznym obiegu tego czasu. Jednak jego działalność, która przygotowała miejsce w polu polskiej animacji dla artystów plastyków i doprowadziła do jej redefinicji, zmieniła bezpowrotnie ten obraz. Jako pedagog ukształtował kilka pokoleń twórców animacji w Polsce. W ramach wystawy prezentowane są wybrane filmy Wojciecha Bąkowskiego, absolwenta poznańskiej Pracowni Filmu Animowanego, której współzałożycielem był Kazimierz Urbański.

Strona Repozytorium Cyfrowego dedykowana Kazimierzowi Urbańskiemu:  http://repozytorium.fn.org.pl/?q=pl/kazimierz_urbanski

Wystawie towarzyszy książka Hanny Margolis Animacja w PRL w latach 1957-1968. Ukryty projekt Kazimierza Urbańskiego wydana przez wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

kuratorka: Joanna Kordjak
współpraca merytoryczna: Hanna Margolis
współpraca: Michał Kubiak
specjalny udział: Wojciech Bąkowski
projekt ekspozycji: Paulina Tyro-Niezgoda
projekt digitalizacyjny w ramach wystawy: Halszka Brzóska, Iga Harasimowicz, Łukasz Janik, Bartłomiej Trzeszkowski, Katarzyna Waletko (FINA)
współorganizator wystawy: Filmoteka Narodowa - Instytut Audiowizualny

Kiedy i gdzie

Zachęta – Narodowa Galeria Sztukiwernisaż: 17.06.2019, godz.19, czas trwania wystawy: 18.06–25.08.2019

Pliki do pobrania


  • wystawa w Zachęcie, fot. Anna Zagrodzka

  • wystawa w Zachęcie, fot. Anna Zagrodzka

  • wystawa w Zachęcie, fot. Anna Zagrodzka

  • wystawa w Zachęcie, fot. Anna Zagrodzka

  • wystawa w Zachęcie, fot. Anna Zagrodzka