Przejdź do treści
Strona główna Filmoteki Narodowej
A K T U A L N O Ś C I

A K T U A L N O Ś C I

2017-04-03

Premiera książki Grzegorza Rogowskiego „Skazane na zapomnienie”

28 marca w księgarniach ukazała się książka filmografa Filmoteki Narodowej Grzegorza Rogowskiego „Skazane na zapomnienie”.

Gwiazdy skazane na zapomnienie

Polskie przedwojenne gwiazdy ekranu były prawdziwymi celebrytkami: miały talent, urodę, bogactwo oraz były uwielbiane przez tłumy. Po wojnie otrzymały wyrok, który skazał je na życie w zapomnieniu, tysiące kilometrów od ojczyzny. Wrzesień 1939 roku dla wielu polskich gwiazd filmowych okazał się ostatnim aktem w filmowej karierze. Również po wojnie nowa władza skutecznie postarała się o to, aby w filmie nie było miejsca dla sanacyjnych diw. Wiele z nich zdecydowało się na emigrację, gdzie zderzyły się z nieznaną im dotąd prozą życia.

Rok 2015, prawie osiemdziesiąt lat później, był ostatnim momentem, aby odnaleźć jeszcze ludzi pamiętających te niezwykłe kobiety i ich, często tragiczne, historie. Tego ważnego i niezwykłego przedsięwzięcia podjął się Grzegorz Rogowski: przebył ponad 12 000 kilometrów, podróżując przez całą Amerykę Północną w poszukiwaniu śladów, wspomnień, opowieści.

„Bliższe dane biograficzne nie są znane”, „bardzo tajemnicza postać”, „poza datą śmierci nic nie wiadomo o jej życiu”, „jej dalsze losy są tajemnicą” – tylko tyle można dziś przeczytać o nich w filmowych leksykonach. Zagadki w biografiach mnożą się po 1939 roku – wcześniej prasa i wielbiciele śledzili przecież każdy krok aktorek. Odtąd dwie części życiorysów międzywojennych ulubienic publiczności, ta sprzed wojny i po niej, nie przystają do siebie, są jak z dwóch różnych filmów.

Tamara Wiszniewska, która zagrała w takich przebojach kinowych jak „Trędowata”, „Ordynat Michorowski”, „Dziewczęta z Nowolipek”, elegancka i wytworna bywalczyni wykwintnych przyjęć i bali, w Stanach Zjednoczonych pracowała jako tłumaczka i recepcjonistka. Janina Wilczówna („prześliczne warunki, szczerość uczucia, przekonywująca prostota ekspresji i gestu” – pisano o jej aktorskich występach) – jako stewardesa na jachcie, służba domowa, sprzedawczyni. Zofia Nakoneczna, o której „wiośnianym wdzięku”, „finezji”, „szczerym sentymencie” rozpisywali się recenzenci, w latach międzywojennych spędzająca urlopy na luksusowych pokładach transatlantyków, w USA była zmuszona do zatrudnienia się jako modelka – „praca bardzo męcząca i ogłupiająca”, pisała w liście do Leona Schillera. Renata Radojewska, która rozpoczęła karierę filmową od wysłania kilku zdjęć do poczytnego magazynu „Kino” i podbicia jego kącika „Czy jesteśmy fotogeniczni”, nie doczekała się nawet nagrobka – jej prochy prawdopodobnie rozsypano w Nowym Jorku, aby zaoszczędzić na drogim pochówku. Płomiennooka Nora Ney, o egzotycznej urodzie, nazywana femme fatale polskiego kina, w Stanach pracowała jako opiekunka i prowadziła domy zamożnych Amerykanów. Lena Żelichowska, zaliczana do największych gwiazd  filmu i teatru, wszechstronna aktorka, która wystąpiła m.in. w filmach „Szpieg w masce” (1933) Mieczysława Krawicza, „O czym marzą kobiety” (1937) Aleksandra Martena, „Granica” (1938) Józefa Lejtesa, „Żołnierz królowej Madagaskaru” (1939) Jerzego Zarzyckiego, w Stanach Zjednoczonych poszła do szkoły kosmetycznej i została manikiurzystką. Ostatnia bohaterka książki to Jadwiga Smosarska, która jako jedyna spośród wymienionych gwiazd doczekała się własnej, obszernej biografii – lukę w emigracyjnym życiorysie zapełnia jednak zamieszczona w książce korespondencja aktorki z Janem Lechoniem.

Jak przecierało się drogę do kariery filmowej w międzywojennej Polsce? Jak wyglądało życie tancerek w podrzędnych teatrzykach, girlsów w teatrach rewiowych? Jaki pseudonim gwarantował sukces sceniczny i ekranowy? Gdzie należało się pokazywać? Jak można było sprawdzić, czy jest się fotogeniczną? Obszerną opowieść o kulisach życia teatralnego i filmowego w międzywojennej Polsce przygotował zaproszony przez autora do udziału w publikacji filmograf Filmoteki Narodowej Michał Pieńkowski. Wykonał iście tytaniczną pracę, przerzucając olbrzymie tomy przedwojennych dzienników, tygodników i miesięczników, aby dostarczyć czytelnikom niezbędny kontekst biografii odkrywanych krok po kroku przez autora książki.

O autorze

Absolwent Wyższej Szkoły Zarządzania i Finansów na kierunku Politologia oraz Uniwersytetu Wrocławskiego na kierunku Dziennikarstwo i Komunikacja Społeczna. Od lat zajmuje się tematyką polskich statków pasażerskich, ze szczególnym uwzględnieniem jednostek pływających pod polską banderą w okresie II Rzeczpospolitej. Jego książka „Pod polską banderą przez Atlantyk” otrzymała nominację w kategorii najlepsza książka popularnonaukowa poświęcona historii Polski w XX wieku w 2016 roku w konkursie „Książka Historyczna Roku” o nagrodę im. Oskara Haleckiego.

Współpracownik Muzeum Emigracji w Gdyni oraz Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. Autor wielu artykułów historycznych ukazujących się m.in. na łamach „Ale Historia”. Obecnie pracuje jako filmograf w Filmotece Narodowej.

Zachęcamy do lektury artykułu Grzegorza Rogowskiego Był sobie statek....

Wydawca: Wydawnictwo MUZA

Patroni medialni: Filmoteka Narodowa, Muzeum Kinematografii w Łodzi, Muzeum Emigracji w Gdyni, RMF Classic

Zapraszamy do odwiedzenia strony Repozytorium Cyfrowego FN i zapoznania się z fragmentami filmów, w których występują bohaterki książki.

Tamara Wiszniewska w filmie „Dziewczyna szuka miłości” (1937), reż. Romuald Gantkowski

Nora Ney w filmie „Doktór Murek” (1939), reż. Juliusz Gardan

Jadwiga Smosarska w filmie Dwie Joasie (1935), reż. Mieczysław Krawicz

 

  • Materiały prasowe

  • Materiały prasowe

  • Materiały prasowe

  • Jadwiga Smosarska w filmie „Barbara Radziwiłłówna” (1936), reż. Józef Lejtes

    fot. Leonard Zajączkowski
  • Jadwiga Smosarska w filmie „Dwie Joasie” (1935), reż. Mieczysław Krawicz

    fot. autor nieznany
    Opis zdjęcia: Jadwiga Smosarska w filmie „Dwie Joasie” (1935), reż. Mieczysław Krawicz
  • Jadwiga Smosarska w filmie „Jadzia” (1936), reż. Mieczysław Krawicz

    fot. autor nieznany
  • Janina Wilczówna w filmie „Bolek i Lolek” (1936), reż. Michał Waszyński

    fot. autor nieznany
  • Janina Wilczówna w filmie „Halka” (1937), reż. Juliusz Gardan

    fot. autor nieznany
  • Lena Żelichowska w filmie „Granica” (1938), reż Józef Lejtes

    fot. autor nieznany
    Opis zdjęcia: Lena Żelichowska w filmie „Granica” (1938), reż Józef Lejtes
  • Lena Żelichowska w filmie „O czym marzą kobiety” (1937), reż Józef Lejtes

    fot. Jerzy Gaus
  • Lena Żelichowska w filmie „Żołnierz królowej Madagaskaru” (1939), reż Jerzy Zarzycki

    fot. Zbigniew Czajkowski
    Opis zdjęcia: Lena Żelichowska w filmie „Żołnierz królowej Madagaskaru” (1939), reż Jerzy Zarzycki
  • Nora Ney (1926-1939)

    fot. autor nieznany
    Opis zdjęcia: zdjęcie portretowe Nory Ney (1926-1939)
  • Nora Ney w filmie „Córka generała Pankratowa” (1934), reż. Mieczysław Znamierowski

    fot. Jerzy Sten
    Opis zdjęcia: Nora Ney w filmie „Córka generała Pankratowa” (1934), reż. Mieczysław Znamierowski
  • Nora Ney w filmie „Kobieta, która grzechu pragnie” (1929), reż. Wiktor Biegański

    fot. autor nieznany
  • Renata Radojewska w filmie „Niedorajda” (1937), reż. Mieczysław Krawicz

    fot. autor nieznany
    Opis zdjęcia: Renata Radojewska w filmie „Niedorajda” (1937), reż. Mieczysław Krawicz
  • Renata Radojewska w filmie „Moi rodzice się rozwodzą” (1938), reż. Mieczysław Krawicz

    fot. Leonard Zajączkowski
    Opis zdjęcia: Renata Radojewska w filmie „Moi rodzice się rozwodzą” (1938), reż. Mieczysław Krawicz
  • Tamara Wiszniewska w filmie „Dziewczęta z Nowolipek” (1937), reż. Józef Lejtes

    fot. autor nieznany
    Opis zdjęcia: Tamara Wiszniewska w filmie „Dziewczęta z Nowolipek” (1937), reż. Józef Lejtes
  • Tamara Wiszniewska w filmie „Ordynat Michorowski” (1937), reż. Henryk Szaro

    fot. Leonard Zajączkowski
  • Tamara Wiszniewska w filmie „Trędowata” (1936), reż Juliusz Gardan

    fot. autor nieznany
    Opis zdjęcia: Tamara Wiszniewska w filmie „Trędowata” (1936), reż Juliusz Gardan
  • Zofia Nakoneczna (1930-1939)

    fot. autor nieznany