Przejdź do treści
Strona główna Filmoteki Narodowej
A K T U A L N O Ś C I

A K T U A L N O Ś C I

2017-02-20

Danuta Szaflarska nie żyje. Aktorka zmarła 19 lutego w wieku 102 lat

Najsłynniejsze zdjęcie Danuty Szaflarskiej zostało zrobione w 1946 roku na planie „Zakazanych piosenek” Leonarda Buczkowskiego. Aktorka uśmiecha się na nim tajemniczo, jakby sama była ciekawa, jakie role na nią czekają. Zdjęcie trafiło na okładkę pierwszego numeru legendarnego tygodnika „Film”, a dwadzieścia lat później poproszono Danutę Szaflarską, by pozwoliła się sfotografować, trzymając ten pierwszy numer gazety z jej legendarnym portretowym zdjęciem. Niedawno do tego fotograficznego projektu dopisano niezwykły finał: Danuta Szaflarska, jaką znaliśmy z ostatnich lat, na współczesnym zdjęciu trzyma dwie swoje fotografie sprzed lat.

Ten kolaż pozwala uświadomić sobie nie tylko bogactwo artystycznej biografii Danuty Szaflarskiej, lecz także kolejne etapy jej owocnej współpracy z kinem, przerywane latami, gdy nie otrzymywała żadnych propozycji filmowych. Danuta Szaflarska była świadkiem i uczestniczką powstawania zrębów polskiej kinematografii powojennej. Zawsze ze wzruszeniem wspominała moment, gdy z Jerzym Duszyńskim przyjechała na zdjęcia do „Zakazanych piosenek” i dostała jajecznicę ze skwarkami. Pierwszy raz po powstaniu warszawskim najadła się do syta.   

Role w „Zakazanych piosenkach” i „Skarbie” (1948) Buczkowskiego uczyniły z niej pierwszą ikonę polskiego kina po wojnie. Objawiła się aktorka o subtelnych środkach wyrazu, przykuwająca uwagę widzów. Sama Danuta Szaflarska lubiła te filmy, choć żałowała, że swoje role w nich zagrała tak wcześnie, gdy nie miała jeszcze aktorskiego doświadczenia. Znacznie bardziej ceniła role późniejsze, kiedy to po kilku latach nieobecności na ekranie, jakby na nowo odkryli ją Jan Rybkowski, Kazimierz Kutz i Stanisław Różewicz, powierzając Szaflarskiej role kobiet dojrzałych, zmęczonych życiem, zagrożonych. Zwłaszcza udział w „Głosie z tamtego świata” (1962) Różewicza przyniósł jej uznanie. Grając samotną kobietę, dotknęła prawdy o braku nadziei, w którym jej bohaterka coraz bardziej się pogrąża.

A potem – rzecz dziwna – kolejnych kilkanaście lat nieobecności na ekranie, które przerwała dopiero interesująca propozycja Tadeusza Konwickiego realizującego „Dolinę Issy” (1982) na podstawie prozy Czesława Miłosza. Danuta Szaflarska po raz pierwszy zagrała tu kobietę świadomą swojej nieodwołalnej starości. Jednak te długie przerwy we współpracy z kinematografią stały się w pewien sposób znakiem firmowym jej artystycznej biografii. Wracała zawsze odmieniona, a my cieszyliśmy się, że znowu możemy oglądać ją w nowym wcieleniu.

Danuta Szaflarska podkreślała, że gdyby nie przychylność reżyserki Doroty Kędzierzawskiej, już dawno popadłaby w aktorski niebyt. To właśnie Kędzierzawska zaproponowała Danucie Szaflarskiej rolę, która przeszła do historii polskiego kina, podobnie jak jej młodzieńcze wcielenia w „Zakazanych piosenkach” czy „Skarbie”. W filmie „Pora umierać” (2007) stworzyła kreację pogodnej staruszki, która wymawiając tytułową frazę jak westchnienie, jednocześnie całym swoim jestestwem jej zaprzecza. Zupełnie jakby upływ czasu mógł jej nie dotyczyć.

I tak właśnie myślało się o Danucie Szaflarskiej – jakby miała być z nami zawsze.

20 lutego 2010 roku w warszawskim kinie Iluzjon Filmoteki Narodowej odbyło się spotkanie z okazji retrospektywy filmów z udziałem Danuty Szaflarskiej. Pretekstem do spotkania była też 95. rocznica urodzin aktorki. Gośćmi kina byli: Danuta Szaflarska, Dorota Kędzierzawska, a rozmowę prowadził Jacek Szczerba.

RELACJA ZE SPOTKANIA

Zapraszamy do obejrzenia wirtualnego albumu „Aktorzy o sobie: Danuta Szaflarska” poświęconego pamięci aktorki. Wybrane wypowiedzi Szaflarskiej wzbogacono fotosami z bazy Fototeki Filmoteki Narodowej.

WIRTUALNY ALBUM



Fragment filmu Skarb (1948), reż. Leonard Buczkowski, źródło: Repozytorium Cyfrowe FN

Fragment spektaklu „Z teatrów stołecznych «Niemcy»” (1949), reż. L. Kruczkowski, źródło: Repozytorium Cyfrowe FN

  • „Zakazane piosenki” (1946), reż. Leonard Buczkowski

    fot. Marek Frankfurt
  • „Zakazane piosenki” (1946), reż. Leonard Buczkowski

    fot. Marek Frankfurt
  • „Zakazane piosenki” (1946), reż. Leonard Buczkowski

    fot. autor nieznany
  • „Zakazane piosenki” (1946), reż. Leonard Buczkowski

    fot. Marek Frankfurt
  • „Skarb” (1948), reż. Leonard Buczkowski

    fot. Kazimierz Wawrzyniak
  • „Skarb” (1948), reż. Leonard Buczkowski

    fot. Kazimierz Wawrzyniak
  • „Skarb” (1948), reż. Leonard Buczkowski

    fot. Kazimierz Wawrzyniak
  • „Głos z tamtego świata” (1962), reż. Stanisław Różewicz

    fot. Franciszek Kądziołka
  • „Warszawska premiera” (1950), reż. Jan Rybkowski

    fot. Wojciech Urbanowicz
  • „Dom bez okien” (1962), reż. Stanisław Jędryka

    fot. Kądziołka Franciszek
  • „Dolina Issy” (1982), reż. Tadeusz Konwicki

    fot. Romuald Pieńkowski
  • Spotkanie z Danutą Szaflarską w kinie Iluzjon

    fot. Filmoteka Narodowa
  • Spotkanie z Danutą Szaflarską w kinie Iluzjon

    fot. Filmoteka Narodowa
  • Spotkanie z Danutą Szaflarską w kinie Iluzjon

    fot. Filmoteka Narodowa
  • Spotkanie z Danutą Szaflarską w kinie Iluzjon

    fot. Filmoteka Narodowa