Przejdź do treści
Strona główna Filmoteki Narodowej
LATEST NEWS

LATEST NEWS

2019-02-06

Polonia Restituta 1918 – 1920 | Uroczysta repremiera

27 lutego 2019 roku po prawie 90 latach na srebrny ekran powraca film dokumentalny „Polonia Restituta 1918-1920”, opisujący drogę Polski do odzyskania niepodległości. Pokazowi towarzyszyć będzie muzyka na żywo w wykonaniu Semi-Invented Trio, w składzie: Adrian Konarski, Michał Chytrzyński, Sławomir Berny. Pokaz organizowany jest w ramach obchodów 100-lecia powołania państwowej sieci archiwalnej.

 

O filmie

Film niemy „Polonia Restituta 1918 – 1920” to wykonana na początku 1928 roku kompilacja ujęć dokumentalnych dokonanych w czasie walk niepodległościowych i Bitwy Warszawskiej. Jest jednym z niewielu przedwojennych filmów dokumentalnych, na których można zobaczyć Józefa Piłsudskiego. Oprócz Marszałka w filmie pojawiają się: Leopold Skulski, gen. Edward Rydz-Śmigły, gen. Lucjan Żeligowski, Józef Beck. Od 2018 roku znajduje się na Polskiej Liście Krajowej Programu UNESCO Pamięć Świata.

Pomysłodawcą filmu był Józef Błeszyński. Sam Błeszyński jest postacią zagadkową. Przedsiębiorca, prowadzący interesy głównie za granicą, tym ambitnym projektem zadebiutował w branży filmowej. Udało mu się uzyskać to, czego odmawiano dotychczas wszystkim twórcom – unikatowe materiały pochodzące ze zbiorów Muzeum Wojska. Materiały te były niezwykle cenne dla filmowców, tematy patriotyczne cieszyły się wielkim powodzeniem wśród publiczności. Czas powstania również był niezwykle istotny – Polska obchodziła jubileusz 10-lecia odzyskania niepodległości.

Jeszcze zanim doszło do premiery film wzbudzał zainteresowanie prasy. […]Polonia Restituta ma przedstawić najbardziej dramatyczne chwile walki o Ojczyznę w r. 1918 — 1920. Kalejdoskop smutnych, groźnych i radosnych na przemian scen przewinie się przed widzem w tym obrazie, którego bohaterem jest szary Żołnierz Nieznany. Słusznie też zostanie uczczony on po raz pierwszy w Polsce pokazem w gmachu Opery Warszawskiej   pisał Anatol Stern w magazynie „Świat”. Polska premiera odbyła się 27 lutego 1928 roku W Operze Narodowej i była bardzo ważnym wydarzeniem. Na seansie pojawili się najważniejsi dostojnicy państwowi i wojskowi, dyplomaci oraz śmietanka towarzyska.

Choć film spotkał się z ciepłym przyjęciem krytyki, był bardzo krótko wyświetlany w polskich kinach – po części dlatego, że miał być dystrybuowany głównie w Stanach Zjednoczonych, a po części było to spowodowane jego problemami finansowymi. Jak wynika z materiałów archiwalnych w posiadaniu Archiwum Akt Nowych, Józef Błeszyński i jego wspólnicy nie znali zupełnie realiów amerykańskiej branży filmowej, a przychody z eksploatacji „Polonii Restituty” okazały się zbyt niskie wobec ponoszonych wysokich kosztów dystrybucji.

Problemy z wyświetlaniem „Polonii Restituty” w Stanach Zjednoczonych doprowadziły do wymiany szeregu pism przez polskich dyplomatów, Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Muzeum Wojska w Warszawie. Ostatecznie w piśmie z 26 kwietnia 1929 roku Muzeum Wojska poinformowało Józefa Błeszyńskiego, że wobec niedotrzymania przez niego warunków umowy pozbawia go prawa eksploatacji „Polonii Restituty” i materiału filmowego należącego do Muzeum. Zobowiązano go także do zwrotu kopii filmu do 15 czerwca 1929 roku. Przypuszczać można, że nie wszystkie egzemplarze „Polonii Restituty” wróciły do Polski z terenu USA. Znajdowały się one bowiem w posiadaniu kilku osób, wobec których Józef Błeszyński miał zobowiązania finansowe związane z dystrybucją filmu i były przez nie przetrzymywane jako zabezpieczenie ich roszczeń.

W zachowanym egzemplarzu wydawanej przez Wydział IV Komendy Głównej Policji Państwowej „Gazety Śledczej” z 13 października 1930 roku znaleźć można informację o rozesłaniu listu gończego za Józefem Błeszyńskim i Henrykiem Janiewiczem w dniu 30 września 1930 roku. Brak jest jednak materiałów archiwalnych dotyczących dalszych losów sprawy i obu wspólników.

Rekonstrukcja

Do dnia dzisiejszego w zbiorach Filmoteki Narodowej – Instytucie Audiowizualnym zachowały się fragmenty przedwojennej kopii nitro, a także fragmenty późniejszej kopii aceto wykonanej w 1957 roku. W zbiorach Narodowego Archiwum Cyfrowego odnalazły się natomiast fragmenty innej, nieznanej dotąd przedwojennej kopii nitro, która znacznie uzupełnia dotychczas znany materiał.

Zespół konserwacji taśmy filmowej Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego wykonał konserwację taśm, przygotowując nośniki do procesu digitalizacji materiału w najwyższej rozdzielczości 4 K. Kolejnym etapem prac nad filmem była rekonstrukcja ciągłości fabularno-historycznej zdigitalizowanego materiału na podstawie archiwalnych dokumentów oraz notatek prasowych wykonana przez zespół filmografów FINA oraz historyka Narodowego Archiwum Cyfrowego. Ostatnią fazą prac była restauracja cyfrowa filmu. W ramach tego procesu wykonana została stabilizacja obrazu oraz czyszczenie zabrudzeń i kurzu. Film został również poddany korekcji koloru.

Ten wspólny projekt Narodowego Archiwum Cyfrowego i Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego zyskuje szczególne znaczenie w 2019 roku, ze względu na przypadającą w nim 100. rocznicę powołania państwowej sieci archiwalnej. 7 lutego 1919 r. Naczelnik Państwa Józef Piłsudski podpisał dekret o organizacji archiwów państwowych i opiece nad archiwaliami. Dokument określił misję państwowej służby archiwalnej, jako trwałe zachowanie świadectw dziejów narodu polskiego i zapewnienie do nich powszechnego dostępu. Repremiera filmu „Polonia Restituta 1918-1920” przechowywanego w obu archiwach jest znaczącym przykładem wypełniania tej misji 100 lat póżniej.

Seansowi będzie towarzyszyć muzyka na żywo skomponowana i wykonana przez Semi-Invented Trio (Konarski/ Chytrzyński/ Berny). Zespół powstał w 2010 roku na 12. Festiwalu Filmu Niemego. Cechą charakterystyczną brzmienia zespołu są melodyjne tematy komponowane przez Adriana Konarskiego, inspiracje poezją, muzyką żydowską, w połączeniu z ciepłym brzmieniem i improwizacją najlepszych sesyjnych muzyków.

Bilety

Wstęp wolny. Bezpłatne wejściówki będą wydawane w kasie kina Iluzjon w dniu pokazu. Nie prowadzimy rezerwacji na to wydarzenie

 


 

Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny w swoich zbiorach posiada całość zachowanego dorobku polskiej kinematografii, w tym unikatową kolekcję filmów przedwojennych. Doświadczenie w obchodzeniu się ze stuletnią nawet taśmą filmową, sprawia, że FINA potrafi sprostać najtrudniejszym zadaniom konserwacji i restauracji filmów. Jako pierwsze archiwum filmowe w Europie uruchomiła pełną ścieżkę techniczną w technologii 4K. FINA – dzięki dokonanemu połączeniu Filmoteki Narodowej i Narodowego Instytutu Audiowizualnego – dysponuje dziś szerokim spektrum urządzeń i oprogramowania, dostosowanych do wszystkich formatów filmowych używanych w polskiej kinematografii profesjonalnej i amatorskiej.

Narodowe Archiwum Cyfrowe to jedno z trzech centralnych archiwów państwowych. Misją instytucji jest budowanie nowoczesnego społeczeństwa świadomego swojej przeszłości. NAC inspiruje do odkrywania i ożywiania dziedzictwa, ucząc, jak korzystać z bogactwa historii. NAC pełni również funkcję Centrum Kompetencji w zakresie digitalizacji materiałów archiwalnych oraz zapewnia efektywne systemy zarządzania, udostępniania i długoterminowego przechowywania zasobów cyfrowych m.in. Zintegrowany System Informacji Archiwalnej ZoSIA oraz serwis Szukaj w Archiwach, w którym można znaleźć ponad 34 mln skanów materiałów archiwalnych (liczba ta stale rośnie). W samych tylko zasobach NAC znajduje się prawie 16 mln zdjęć, 40 tys. nagrań dźwiękowych oraz około 2,4 tys. filmów. Zbiory dostępne online można przeglądać na nac.gov.pl

 

Film będzie wyświetlany w ramach projektu „Konserwacja i digitalizacja przedwojennych filmów fabularnych w Filmotece Narodowej w Warszawie” współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach XI Priorytetu „Kultura i dziedzictwo kulturowe” Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko.

  • kadr z filmu „Polonia Restituta 1918-1920”

  • kadr z filmu „Polonia Restituta 1918-1920”

  • kadr z filmu „Polonia Restituta 1918-1920”

  • kadr z filmu „Polonia Restituta 1918-1920”

  • kadr z filmu „Polonia Restituta 1918-1920”